Een oude LEGO®-trein van zolder gehaald, op de rommelmarkt gevonden of uit de doos van je ouders gevist? Dan is de eerste vraag altijd: welk systeem is het? LEGO maakte tussen 1966 en 2006 drie elektrische treinsystemen (4,5V, 12V en 9V), en die werken niet allemaal samen. Het goede nieuws: aan de rails, de stekkers en de motor zie je meestal binnen een minuut welke je hebt.
In deze gids lopen we elk tijdperk langs: van de LEGO-trein uit de jaren 70 tot de 9V-trein uit de jaren 90. Je ziet waar je op let en welke oude onderdelen nog met elkaar samenwerken.
De drie systemen op een rij
| Systeem | Jaren | Stroom | Rails |
|---|---|---|---|
| 4,5V | 1966 tot 1986 | Batterijen in de trein | Blauw (tot 1979), daarna grijs zonder middenrail |
| 12V | 1969 tot 1986 | Transformator, via de rails | Blauw met extra stroomrails, daarna grijs met metalen middenrail |
| 9V | 1991 tot 2006 | Snelheidsregelaar, via de metalen rails | Donkergrijs met metaal bovenop de spoorstaven |
De jaartallen gaan over wanneer er nieuwe sets uitkwamen. 4,5V- en 12V-sets bleven in de winkel tot 9V in 1991 beide systemen verving.
4,5V: de eerste LEGO-treinen (vanaf 1966)
De allereerste LEGO-treinen kwamen in 1966 en reden op batterijen. Drie batterijen van 1,5V zaten in een aparte batterijwagon of tender, met een kabel verbonden aan de motor. De rails waren blauw en klikten op witte platen. Zit er een batterijbox in de trein en is het spoor gewoon plastic? Dan heb je 4,5V.
Vanaf 1980 werden de rails grijs. 4,5V-treinen bleven daarop rijden, nog steeds met een batterijbox aan boord en zonder metaal in het spoor. Typische 4,5V-onderdelen zijn de grijze batterijboxen (zoals 4350c01 en bb0045c04), de aan/uit-schakelsteen (bb0097) en vroege motorbehuizingen zoals 3691.
12V: stroom uit de rails (1969 tot 1986)
In 1969 kwam LEGO met 12V. In plaats van batterijen stuurde een transformator stroom door het spoor, zodat de trein kon blijven rijden zolang je wilde. In het blauwe tijdperk ging dat via losse stroomrails tussen de gewone rails.
Het grijze tijdperk vanaf 1980 is wat de meeste verzamelaars bedoelen met "LEGO 12 volt": lichtgrijze rails met donkergrijze dwarsliggers en een middenrail met twee metalen strips. De motor haalt zijn stroom uit die middenrail. Het was het meest uitgebreide treinsysteem dat LEGO ooit maakte: wissels, seinen, overwegen en ontkoppelaars bedien je op afstand vanaf de transformator, en veel treinen hadden werkende lampjes.
Zie je een metalen middenrail? Dan is het 12V. Onderdelen zoals 12V-lichtstenen (08010ac01) en motorstenen met stroomafnemers uit het blauwe tijdperk (bb0053) horen bij dit systeem.
Stekkers en kabels: 4,5V en 12V delen ze
Beide oudere systemen gebruiken dezelfde stekkers: kleine connectoren met metalen pinnen (prongs) die je in de motor, batterijbox of lichtsteen drukt. Daarom heten kabels uit deze tijd "12V / 4.5V". Voorbeelden zijn kabel 766c92 en de losse stekkers 765c01 en bb1136c01. Stekker of pinnetje kwijt? De kleine contactpinnen (elecpin2) zijn los te vervangen.
Lichtstenen uit de late 4,5V- en 12V-jaren, zoals de 1x4 met twee lampjes (4771c01) en de 1x8 met drie prisma's (2500c01), gebruiken dezelfde stekkers.
9V: metalen rails en een snelheidsregelaar (1991 tot 2006)
In 1991 verving LEGO zowel 4,5V als 12V door één nieuw systeem: de LEGO-trein op 9V. De rails werden donkergrijs met metalen strips bovenop de spoorstaven, en de middenrail verdween. Een snelheidsregelaar met draaiknop stuurt stroom via de rails naar de motor, vooruit of achteruit.
9V heeft een heel andere aansluiting: een 2x2-stekker die je vastklikt als een LEGO-plaatje, in plaats van de pinstekkers van de oudere systemen. Ook de lichtprisma's voor treinen, zoals 2919 met houder 2928, komen uit deze periode. In 2006 stopte LEGO met 9V-treinen.
Wat kwam er na 9V?
Vanaf 2006 reden LEGO-treinen weer op batterijen: eerst infrarood RC-treinen, daarna Power Functions (treinen vanaf 2009) en sinds 2018 Powered Up met Bluetooth. Die rijden allemaal op spoor van alleen plastic. Zit er geen metaal in je rails en heeft de trein een moderne batterijbox met afstandsbediening? Dan is het een van deze nieuwere systemen en geen vintage trein.
Zo herken je je systeem in vier stappen
- Kijk naar de rails. Blauw: 1966 tot 1979 (4,5V of 12V). Grijs zonder metaal: 4,5V. Grijs met metalen middenrail: 12V. Donkergrijs met metaal bovenop de spoorstaven: 9V. Grijs en helemaal plastic: RC, Power Functions of Powered Up.
- Bekijk de stekkers. Pinstekkers (één of twee pinnen): 4,5V of 12V. Een 2x2-stekker die je vastklikt als een plaatje: 9V.
- Zoek de stroombron. Batterijbox in de trein: 4,5V (of een modern systeem). Transformator met schakelaars: 12V. Snelheidsregelaar met draaiknop: 9V.
- Lees het label. Op veel motoren, batterijboxen en transformatoren staat het voltage gedrukt of in het plastic gegoten. Heb je het setnummer? Dan laat de parts finder precies zien welke onderdelen erbij horen.
Kun je de systemen combineren?
Deels. De spoorbreedte is bij alle LEGO-treinsystemen gelijk, dus wagons zonder motor rijden op elk spoor. Bij de motor ligt dat anders:
- Een 12V-motor op 9V-spoor krijgt geen stroom: hij haalt die uit de middenrail, en die zit niet in 9V-spoor.
- Een 9V-motor op 12V-spoor krijgt ook geen stroom: hij haalt die uit de spoorstaven, en die zijn bij 12V-spoor van plastic.
- 4,5V-treinen hebben hun eigen batterijen bij zich, dus die rijden op elk spoor waar ze op passen.
Wil je een oude 12V-locomotief op een 9V-baan laten rijden? Reken dan op een andere LEGO-treinmotor in plaats van een verloopstuk.
Technic-motoren uit dezelfde jaren
Niet alleen treinen kregen een motor. Technic kreeg in 1977 zijn eerste motorset (870 Technical Motor 4.5V). In 1990 kwam de 9V Technic-motor (2838c01) met de 9V-batterijbox (deksel 2846), en in 1993 de kleine 9V-micromotor met een eigen poelie (2983). Latere 9V-onderdelen zijn de aanraaksensor (879, vanaf 1997) en het glasvezelelement (6637c01, 1996). Ze hebben allemaal de 9V-2x2-stekker, dus ze werken met 9V-batterijboxen en niet met de oudere pinkabels.
Een oude trein weer aan de praat krijgen
De meeste vintage treinen die het "niet doen" zijn niet kapot. Meestal ontbreekt er een kabel, stekker, batterijklepje of lichtprisma, of zijn de batterijen gaan lekken. Maak de contacten schoon, check elke kabel tegen de stekkers hierboven en vervang wat er mist. Vintage onderdelen vind je in onze collecties treinonderdelen, elektrische treinonderdelen, elektrische motoren, batterijboxen en kabels en connectoren. Weet je het onderdeelnummer? Typ het in de zoekbalk. Benieuwd naar LEGO uit dezelfde jaren? Lees over Pat Pend-steentjes of check of een tweedehands set compleet is.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of mijn LEGO-trein 9V is?
Kijk naar de rails: 9V-spoor is donkergrijs met metalen strips bovenop beide spoorstaven, en de motor sluit je aan met een 2x2-stekker. Er zit geen metalen middenrail in.
Kan een 12V LEGO-trein op 9V-rails rijden?
Niet met de originele motor. Een 12V-motor haalt stroom uit de middenrail, en die heeft 9V-spoor niet. Wagons zonder motor rijden prima op allebei.
Wanneer stopte LEGO met 9V-treinen?
In 2006. Daarna reden LEGO-treinen weer op batterijen, eerst als infrarood RC-trein en later met Power Functions en Powered Up.
Wat waren de eerste LEGO-treinen?
De eerste LEGO-treinen kwamen in 1966: 4,5V-treinen op batterijen, op blauwe rails. In 1969 kwam daar het 12V-systeem bij, met stroom uit een transformator via het spoor.
Gebruiken 4,5V en 12V dezelfde kabels?
Ja. Beide systemen hebben dezelfde pinstekkers, en daarom heten kabels uit die tijd "12V / 4.5V". 9V heeft een andere 2x2-aansluiting.
CrocoBricks is een onafhankelijke reseller en is niet verbonden aan de LEGO Group. LEGO® is een handelsmerk van de LEGO Group.
